Gaan op een zonnige dag de luchtramen open zodra de temperatuur stijgt, dan droogt de lucht uit en loopt de VPD op. Is de VPD te hoog, dan sluit je gewas zijn huidmondjes en vertraagt de fotosynthese.
Dat gebeurt juist op het moment dat het licht je gewas de meeste kans geeft om te groeien.
VPD is het verschil in dampdruk tussen het blad en de lucht eromheen. Het laat zien hoe makkelijk water het blad verlaat. Een lage VPD betekent vochtige lucht en weinig verdamping. Een hoge VPD betekent droge lucht en een sterke trek aan het water in de plant.
De VPD op zonnige dagen binnen de juiste bandbreedte houden betekent meer productie, niet meer risico.
Hieronder lees je wat er in het blad gebeurt, op welke bandbreedte je mikt en welke cijfers je in de gaten houdt.
Wat er in het blad gebeurt
Zonlicht geeft het blad energie, en een groot deel daarvan gaat naar het verdampen van water. Is de lucht rond het blad droog en de VPD hoog, dan verliest de plant sneller water dan nodig. Om zichzelf te beschermen sluit hij zijn huidmondjes gedeeltelijk.
Via diezelfde huidmondjes komt CO₂ het blad in. Gedeeltelijk gesloten huidmondjes betekenen minder CO₂-opname en minder fotosynthese. Minder verdamping betekent ook minder koeling, dus het blad wordt warmer en de VPD stijgt verder.
Plant Empowerment noemt dit een negatieve spiraal. Alleen op temperatuur luchten droogt de lucht uit, de huidmondjes gaan dicht en er is nog meer ventilatie nodig om de kas koel te houden. In het rekenvoorbeeld uit het boek heeft een kas van 28°C ongeveer de helft van de ventilatie nodig van een kas van 25°C (beide bij 75% RV) en verliest hij ongeveer 10% minder water. Dat is een berekening, geen praktijkproef, maar de natuurkunde erachter klopt.
Mik op de juiste bandbreedte, niet op de laagste VPD
Meer vocht is niet altijd beter. Zakt de VPD te ver, dan stokt de verdamping. De plant neemt minder calcium op, de groei wordt slap en schimmelziekten krijgen meer kans.
Onderzoek en Plant Empowerment zijn het eens over het patroon: een middengebied is veilig voor de meeste kasgewassen. Gemeten in de lucht ligt dat tussen ongeveer 0,3 en 1,0 kPa. Onder ongeveer 0,2–0,3 kPa nemen ziekte- en calciumproblemen toe. Boven ongeveer 1,5 kPa gaan de huidmondjes dicht en beginnen planten te verwelken.
De precieze bandbreedte verschuift met gewas, groeifase en licht. Plant Empowerment geeft 0,3–1,5 kPa aan het blad voor de meeste gewassen, met de hogere waarden bij veel instraling. De VPD die ’s middags goed is, is dus niet de VPD die ’s nachts goed is.
Ook variatie telt. Een VPD-lijn die de hele dag vlak blijft, wijst op een te statisch klimaat. Planten die in heel constante, vochtige omstandigheden groeien, kunnen een deel van hun vermogen verliezen om hun huidmondjes te sluiten als dat nodig is.
Waar je op let op een zonnige dag
Luchttemperatuur en RV alleen vertellen je niet of je gewas onder stress staat. Deze signalen wel:
Bladtemperatuur ten opzichte van de lucht. Bij oplopend licht kan een blad een tijdje warmer zijn dan de lucht. Blijft het warmer, dan komt de plant water tekort en zijn de huidmondjes deels dicht.
VPD aan het blad. Volgens Plant Empowerment zijn de huidmondjes vanaf ongeveer 1,5 kPa minstens deels dicht. Boven 1,5–2 kPa verliest de plant de controle over zijn waterbalans.
Het verloop over de dag. Een VPD die gestaag oploopt nadat de ramen opengaan, laat zien dat het uitdrogende effect sterker is dan de koeling.
Een tip: check altijd om welke VPD het gaat. Bij felle zon is de VPD aan het blad hoger dan de VPD van de lucht, dus je kunt ze niet één op één vergelijken.
Bekijk het in je eigen kas
Een hoge VPD mis je snel als je alleen naar temperatuur en RV kijkt. 30MHz berekent de VPD met de planttemperatuur, niet alleen met de luchttemperatuur. Zo zie je wat het blad echt ervaart als de zon doorkomt en de ramen opengaan. Vergelijk zonnige dagen waarop je vroeg luchtte met dagen waarop je het vocht hoog hield, en kijk hoe je gewas reageerde.
Benieuwd wat VPD-inzichten voor jouw bedrijf kunnen betekenen? Plan een gratis adviesgesprek. Helemaal vrijblijvend.